Sporthorloges, fitnesstrackers en sportapps zijn bedoeld om je gezonder te maken. Het is logisch: meer bewegen, beter slapen, bewuster eten. Je houdt alle statistieken bij die je moeten helpen om logische keuzes te maken. En laten we eerlijk zijn: voor veel mensen werken ze ook gewoon goed.
Ik draag zelf al jaren een Garmin (en af en toe een Huawei, Polar of Oppo) en ik zou niet meer zonder willen. Toch zit er een kant aan al die data waar weinig over wordt gepraat, en die juist in januari, met goede voornemens en verse motivatie, behoorlijk relevant is. Als je niet goed oplet, kunnen sporthorloges en fitness-apps namelijk precies het tegenovergestelde doen van wat ze beloven.
Valse beloftes
Stel je voor dat je een dag hebt waarop je veel beweegt zonder dat je het beseft. Je loopt wat extra, pakt vaker de trap, loopt even naar de supermarkt in plaats van dat je de auto neemt. Aan het eind van de dag heb je wellicht 10.000 stappen of zelfs meer gezet, maar het voelt niet als een prestatie. Het was gewoon een reguliere dag.
Maar stel, je hebt een Apple Watch Ultra 3 of een Garmin Venu 4. Je loopt diezelfde 10.000 stappen, maar nu krijg je constant meldingen, grafieken en je ziet dat je dichterbij je doel komt. Je ziet het cijfer oplopen, je weet precies hoeveel moeite het kostte en op het moment dat je dat doel haalt, heb je echt het idee dat je iets nuttigs hebt gedaan. Dan komt die gedachte op: ik ben echt goed bezig geweest vandaag. En voor je het weet, geef je jezelf een kleine beloning. Misschien een extra snack, misschien dat lekkere toetje waar je al een week naar aan het kijken bent in de koeling. Niet omdat je honger hebt, maar omdat je het idee hebt dat het nu mag. Je hebt tenslotte het doel voor die dag behaald en dat is iets om trots op te zijn, toch?
Dit psychologische fenomeen heet moral licensing, en het is verrassend verraderlijk en het gebeurt sneller dan je denkt. Geloof me, ik weet hoe dat voelt, want het is mij iets te vaak overkomen. Het betekent simpelweg dat je jezelf onbewust toestemming geeft om iets minder goeds te doen, omdat je eerder iets goeds hebt gedaan. Je hebt een uurtje gesport, dus je mag meer eten. Je hebt je stappen gehaald van die dag, dus dat toetje kan geen kwaad. En één keer is dat natuurlijk ook geen probleem, maar als dat patroon zich dag na dag herhaalt, ga je langzaam de mist in zonder dat je het doorhebt. Niet alles verdient een extraatje.
Fitness-apps die voeding bijhouden zoals MyFitnessPal maken dit effect vaak nog sterker doordat fitnessactiviteiten (indien je ervoor kiest) direct gekoppeld worden aan de calorieën die je al hebt gegeten en hebt verbrand. Je registreert wat je eet, je horloge synchroniseert je activiteiten en ineens zie je dat er bijvoorbeeld 300 calorieën zijn "afgetrokken" omdat je hebt bewogen. Het voelt alsof je wat extra speelruimte hebt verdiend, dus neem je nog iets extra’s, terwijl je eigenlijk al aan je limiet zat.
Er bestaat zoiets als te veel data
Het lastige is dat die cijfers je soms een vertekend beeld geven van hoe hard je precies sport, hoe goed je alles bijhoudt en wat je echt moet doen om af te vallen of fitter te worden. Stappen en afstand meten verloopt redelijk nauwkeurig, maar voeding registreren blijft nattevingerwerk. De meeste mensen wegen hun eten niet tot op de gram en dat is prima als je een flinke hoop spruitjes pakt, maar een eetlepel olijfolie bevat al snel zo’n 119 calorieën en als je net als mij bent, dan overdrijf je wel eens. Dat ‘scheutje’ in de pan is dus vaak genoeg om die 'verdiende' calorieën teniet te doen.
Bij merken als Garmin komt daar nog iets anders bij kijken. Garmin-horloges zijn fantastisch, juist omdat ze je zoveel inzicht geven, en daar heb je niet eens het nutteloze Garmin Connect+ voor nodig. Je ziet je training load, je herstel, je HRV-status, je slaap, je stressniveau. Voor veel sporters is dat goud, maar voor sommige mensen wordt die hoeveelheid data een obsessie. En obsessies, zeker rondom eten en bewegen, zijn zelden een goed idee.
Daar komt bij dat sporten simpelweg hongerig maakt. Niet altijd meteen, maar vaak later op de dag. Veel mensen overschatten hoeveel calorieën ze verbranden met sport en onderschatten hoeveel ze daarna extra eten. Een paar happen meer bij de lunch, een extra snack in de avond en de winst van dat rondje hardlopen is alweer verdwenen. Dan kan je nog het meest geavanceerde sporthorloge hebben met de meeste functies en alle metingen die je je kan bedenken, maar dan gaat het alsnog fout als je niet oplet.
Sporthorloges en activity trackers zijn niet het probleem, maar ze lossen ook niets voor je op. Ze laten zien wat er gebeurt, niet wat je ermee moet doen. Voor de één is dat precies de juiste stok achter de deur, voor de ander juist een bron van ergernis. Het verschil zit niet in het horloge om je pols, maar in hoe je ermee omgaat.
