Nederland probeert een nationaal AI-model te bouwen dat niet onder controle staat van Silicon Valley. Er wordt al twee jaar gewerkt aan GPT-NL. Nu begint het model de stap te zetten van het lab naar tests in de praktijk.
GPT-NL werd ontwikkeld via een samenwerking tussen Nederlandse overheidsinstanties en onderzoeksorganisaties. Het idee daarachter was om minder te focussen op opvallende demo’s en meer op praktische toepassingen binnen de overheid.
GPT-NL wordt niet gepositioneerd als een consumentenchatbot, maar als infrastructuur. Als het project slaagt, kan GPT-NL aantonen dat een AI-systeem kan werken binnen Europese wetgeving en de verwachtingen van de publieke sector, zonder volledig afhankelijk te zijn van buitenlandse bedrijven. Europa leunt nu al zwaar op niet-Europese clouddiensten, kantoorsoftware en AI-systemen.
Institutioneel AI
Vijf organisaties zijn nu aan het uitzoeken wat er precies mogelijk is met GPT-NL. Later dit jaar moeten die tests worden uitgebreid en uiteindelijk moet het model ook commercieel beschikbaar worden.
Een van de eerste proefprojecten draait rond Gem, een virtuele assistent die al door bijna dertig Nederlandse gemeenten wordt gebruikt. Daar wordt gekeken of GPT-NL kan helpen om betere antwoorden te geven aan burgers die via Gem een vraag stellen.
Een andere test gaat over een schrijfassistent voor de overheid. Die moet ambtenaren helpen om duidelijkere brieven te schrijven. Dat klinkt misschien minder spannend dan AI-tools die beelden of video’s maken, maar in de praktijk kan het wel veel verschil maken. Brieven over uitkeringen, schulden of sociale diensten zijn vaak zo ingewikkeld geschreven dat de ontvanger er niet altijd wijzer van wordt. GPT-NL moet helpen om dat soort communicatie begrijpelijker te maken.
Ook het Nederlands Forensisch Instituut gaat met GPT-NL aan de slag. Daar wordt het model verder getraind met forensische datasets, zodat het grote hoeveelheden bewijsmateriaal beter kan indelen. TNO test GPT-NL intussen zelf voor interne projecten waarbij privacy en veiligheid extra belangrijk zijn, en commerciële AI-tools dus niet altijd de beste optie zijn.
Anti-Silicon Valley AI
Het opvallendste aan GPT-NL is misschien wel de manier waarop het model is getraind. Terwijl grote AI-bedrijven steeds vaker in juridische gevechten belanden over auteursrechtelijk beschermd trainingsmateriaal, heeft GPT-NL licentieafspraken gemaakt met Nederlandse nieuwsplatformen. Die afspraken dekken kranten, omroepen en online mediaplatformen in het hele land. Volgens het project is het daarmee het eerste AI-initiatief ter wereld dat betaalde collectieve afspraken heeft gemaakt met alle grote uitgevers binnen één markt.
Dat is belangrijk, want de relatie tussen journalistiek en AI-bedrijven is de laatste tijd behoorlijk verzuurd. Uitgevers stellen dat hun werk zonder toestemming is gescrapet en vervolgens is gebruikt voor systemen die rechtstreeks kunnen concurreren met de originele journalistiek.
Bij GPT-NL zijn de licentievoorwaarden openbaar vastgelegd, worden uitgevers betaald en moeten technische beveiligingen voorkomen dat gebruikers gelicentieerde content simpelweg via prompts kunnen opvragen.
Toch loopt ook dit project tegen dezelfde harde realiteit aan als bijna elk ander AI-initiatief: opschalen kost veel geld. GPT-NL heeft 25 ontwikkelaars en een budget dat naar AI-maatstaven klein is. Dat zorgt voor spanning onder het optimisme rond het project. Voor gebruik binnen instellingen lijkt GPT-NL bruikbaar, maar om het model te blijven verbeteren en tegelijk bij te blijven met de wereldwijde AI-ontwikkeling, zijn langdurige financiering en politieke steun nodig.
